Zdrowie

Suplementy na sen: co faktycznie działa według badań

· Marcin Goliat · 6 min czytania
suplementy diety na sen

Półka z suplementami na sen w każdej drogerii wygląda podobnie: melatonina, magnez, melisa, ashwagandha i kilkanaście mieszanek obiecujących spokojną noc. Pytanie brzmi, które z tych obietnic mają pokrycie w badaniach, a które opierają się na tym, że składnik brzmi naturalnie. Odpowiedź jest mniej jednoznaczna, niż sugerują opakowania, ale kilka rzeczy da się powiedzieć konkretnie.

Co wykazał przegląd trzydziestu jeden badań

Chan i Lo zebrali w 2022 roku trzydzieści jeden badań z losowym przydziałem, w których sprawdzano wpływ suplementów na subiektywną jakość snu. Istotną poprawę odnotowano w trzech przypadkach: przy aminokwasach, melatoninie i witaminie D. Magnez, cynk, resweratrol i azotany trafiły do osobnej kategorii, w której danych było za mało, żeby policzyć wspólny wynik.

Autorzy dodają istotne zastrzeżenie. Przy melatoninie i witaminie D rozrzut między badaniami był bardzo duży, co znaczy, że część uczestników odczuła wyraźną poprawę, a część żadnej. Uśredniony wynik dodatni nie oznacza więc, że dany preparat zadziała u konkretnej osoby.

Filiżanka naparu z rumianku wśród suszonych kwiatów
Z kilkunastu popularnych składników tylko kilka ma w badaniach wyraźniejszy, choć wciąż niepewny efekt

Melatonina: nie jest tabletką nasenną

Melatonina to hormon sygnalizujący organizmowi porę na sen, a nie środek wywołujący sen. Ta różnica ma praktyczne konsekwencje: preparat sprawdza się najlepiej tam, gdzie rozjechał się rytm dobowy, czyli po przelocie przez strefy czasowe, przy pracy zmianowej i u osób zasypiających nad ranem. Przy bezsenności wynikającej ze stresu albo z bólu działa znacznie słabiej.

Istotna jest też pora przyjęcia. Melatonina wzięta tuż przed zgaszeniem światła działa inaczej niż ta przyjęta dwie godziny wcześniej, bo przesuwa moment, w którym organizm sam zaczyna ją wydzielać. Dawki dostępne bez recepty bywają wielokrotnie wyższe od ilości, jaką organizm wytwarza w ciągu nocy, a większa dawka nie oznacza tu lepszego efektu.

Magnez: skromny efekt i słabe dowody

Magnez ma opinię środka na wszystko, od skurczów po nerwy, więc sen wpisuje się w tę listę naturalnie. Mah i Pitre zebrali w 2021 roku trzy badania z losowym przydziałem, obejmujące łącznie sto pięćdziesiąt jeden starszych osób z bezsennością. Zasypianie skróciło się średnio o 17 minut wobec placebo, a całkowity czas snu wydłużył się o szesnaście minut, przy czym ta druga różnica nie była istotna statystycznie.

Sami autorzy oceniają jakość tych dowodów jako niską do bardzo niskiej i piszą wprost, że literatura nie pozwala lekarzom formułować pewnych zaleceń. Ich praktyczny wniosek brzmi mniej więcej tak: magnez jest tani, szeroko dostępny i bezpieczny w rozsądnych dawkach, więc próba ma sens, choć bez oczekiwania spektakularnej zmiany.

Osobna sprawa to forma preparatu. Tlenek magnezu wchłania się słabo i częściej powoduje rozluźnienie jelit niż spokojną noc, więc formy organiczne, takie jak cytrynian czy mleczan, są rozsądniejszym wyborem.

Ashwagandha: obiecująco, ale z dużym znakiem zapytania

Fatima i współpracownicy zebrali w 2024 roku pięć badań z losowym przydziałem obejmujących 254 osoby. Withania somnifera, czyli ashwagandha, obniżyła poziom lęku w skali Hamiltona oraz poprawiła czas zasypiania, całkowity czas snu i wskaźnik jakości snu. Nie wpłynęła natomiast na wybudzenia w środku nocy.

Haczyk tkwi w rozrzucie wyników, który przy głównym pomiarze był skrajnie wysoki. Oznacza to, że poszczególne badania dawały bardzo różne rezultaty, a wspólna średnia niewiele mówi o pojedynczym przypadku. Autorzy kończą wnioskiem, że potrzebne są większe próby, i jest to uczciwe postawienie sprawy.

Ashwagandha ma też przeciwwskazania, o których w reklamach się nie wspomina: choroby tarczycy, ciąża, leki immunosupresyjne i uspokajające. To roślina o realnym działaniu farmakologicznym, więc traktowanie jej jak herbatki ziołowej jest nieporozumieniem.

Do zapamiętania

  • W metaanalizie 31 badań jakość snu poprawiały tylko aminokwasy, melatonina i witamina D, a wyniki dwóch ostatnich bardzo się różniły.
  • Melatonina pomaga głównie przy rozjechanym rytmie dobowym, a większa dawka nie daje lepszego efektu.
  • Magnez skracał zasypianie średnio o 17 minut, przy niskiej jakości dowodów.
  • Ashwagandha ma przeciwwskazania: choroby tarczycy, ciąża, leki immunosupresyjne i uspokajające.

Czego żaden preparat nie naprawi

U większości osób, które przychodzą do mnie z narzekaniem na sen, przyczyna leży poza półką z suplementami. Kawa po szesnastej, trening o dwudziestej drugiej, alkohol jako sposób na wyciszenie i telefon w łóżku wystarczą, żeby zepsuć noc niezależnie od tego, co się połknie przed snem.

  • Kofeina. Jej okres półtrwania to około 5-6 godzin, więc popołudniowa kawa nadal działa wieczorem. Odstawienie jej po godzinie czternastej na dwa tygodnie to najtańszy test, jaki możesz zrobić.
  • Alkohol. Przyspiesza zasypianie i psuje drugą połowę nocy, prowadząc do wybudzeń nad ranem. Efekt jest odwrotny do zamierzonego.
  • Stała pora pobudki. Rytm dobowy stabilizuje się od strony poranka, nie wieczoru. Wstawanie o tej samej godzinie także w weekend robi więcej niż jakikolwiek preparat.
  • Temperatura i światło. Chłodna sypialnia i ciemność sprzyjają zasypianiu, a jasne ekrany wieczorem opóźniają wydzielanie własnej melatoniny.
  • Pora treningu. Intensywny wysiłek późnym wieczorem podnosi tętno i temperaturę ciała na kilka godzin, co u części osób wystarcza, żeby odsunąć sen.
Tabletki ułożone w kształt księżyca obok buteleczki, symbol suplementów na sen
Suplementy mogą nieco skrócić zasypianie, ale przy przewlekłych problemach ze snem potrzebna jest pomoc lekarza

Od czego zacząć

Kolejność, która ma sens, wygląda tak: najpierw przez dwa, trzy tygodnie porządkujesz porę pobudki, kofeinę i wieczorne ekrany, potem dopiero sprawdzasz suplement, i to pojedynczo, żeby wiedzieć, co zadziałało. Branie czterech preparatów naraz uniemożliwia jakąkolwiek ocenę.

Jest też granica, przy której to przestaje być temat na trening i suplementy. Bezsenność utrzymująca się ponad miesiąc, chrapanie z przerwami w oddychaniu i budzenie się z uczuciem zupełnego niewyspania mimo ośmiu godzin w łóżku to sytuacje wymagające diagnostyki lekarskiej, a nie kolejnej tabletki z drogerii.

Często zadawane pytania

Jaki suplement na sen ma najlepsze dowody?

W metaanalizie 31 badań istotną poprawę jakości snu dawały aminokwasy, melatonina i witamina D, ale przy dwóch ostatnich wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły. Melatonina sprawdza się głównie przy zaburzonym rytmie dobowym. Żaden preparat nie działa u wszystkich tak samo.

Czy magnez pomaga zasnąć?

U starszych osób z bezsennością magnez skracał zasypianie średnio o około 17 minut, ale dowody są słabej jakości. Jest tani i bezpieczny w rozsądnych dawkach, więc można go spróbować. Lepiej wybrać cytrynian lub mleczan niż słabo wchłaniany tlenek magnezu.

Kiedy z problemami ze snem iść do lekarza?

Gdy bezsenność trwa dłużej niż miesiąc, gdy ktoś zauważa u ciebie chrapanie z przerwami w oddychaniu albo gdy budzisz się niewyspany mimo ośmiu godzin w łóżku. Takie objawy mogą oznaczać na przykład bezdech senny, którego suplementy nie leczą. Zanim pójdziesz, zanotuj przez tydzień godziny snu i kawy.

Źródła

Chan V, Lo K. Efficacy of dietary supplements on improving sleep quality: a systematic review and meta-analysis. Postgrad Med J. 2022;98(1158):285-293. PMID: 33441476
Mah J, Pitre T. Oral magnesium supplementation for insomnia in older adults: a Systematic Review & Meta-Analysis. BMC Complement Med Ther. 2021;21(1):125. PMID: 33865376
Fatima K, Malik J, Muskan F i wsp. Safety and efficacy of Withania somnifera for anxiety and insomnia: Systematic review and meta-analysis. Hum Psychopharmacol. 2024;39(6):e2911. PMID: 39083548

Przeczytaj też