Zespół policystycznych jajników (PCOS) kojarzy się głównie z nieregularnymi miesiączkami, kłopotami z płodnością i trądzikiem. Międzynarodowy zespół badaczy przejrzał dostępną literaturę naukową i sprawdził, czy kobiety z tym zespołem są bardziej narażone na problemy z pamięcią, a z czasem na demencję. Wnioski wskazują przede wszystkim na rolę metabolizmu.
PCOS ma nową nazwę
Zespół dotyka od 10 do 15 proc. kobiet na świecie. Eksperci coraz częściej używają nowej nazwy: PMOS (ang. polyendocrine metabolic ovarian syndrome), czyli poliendokrynny metaboliczny zespół jajników. Zmiana ma podkreślać, że chodzi o jajniki, gospodarkę hormonalną i metabolizm, czyli sposób, w jaki organizm radzi sobie z energią z jedzenia.
To przegląd badań, nie nowy eksperyment. Autorzy przeszukali bazę publikacji medycznych do października 2025 roku. U kobiet z PMOS stwierdzili niewielkie, ale powtarzalne problemy z funkcjami wykonawczymi (planowanie, organizowanie zadań, elastyczne przełączanie się między nimi) i z pamięcią. Badania obrazowe pokazywały też zmiany w budowie i pracy mózgu, między innymi w hipokampie, ważnym dla pamięci.
Winna może być insulinooporność, nie sam zespół
Autorzy podkreślają, że ewentualny związek PMOS z chorobą Alzheimera i demencją prawdopodobnie nie wynika z samego zespołu. Wygląda raczej na to, że pośredniczą w nim choroby metaboliczne, które często mu towarzyszą: insulinooporność i otyłość.
Insulinooporność oznacza, że komórki słabiej reagują na insulinę, hormon pomagający wykorzystać cukier jako paliwo. Trzustka produkuje jej więcej, a przez lata w organizmie utrzymuje się przewlekły, łagodny stan zapalny. Według badaczy może to utrudniać mózgowi dostęp do energii i sprzyjać procesom uszkadzającym komórki nerwowe. To na razie hipotezy oparte na mechanizmach biologicznych, nie dowód, że tak się dzieje u konkretnej kobiety.
Ważne zastrzeżenie: bezpośrednich dowodów, że kobiety z PMOS częściej zapadają na demencję, jest mało, a wyniki są niespójne. Brakuje badań, które przez kilkadziesiąt lat śledziłyby te kobiety. Nie wiadomo też, czy leczenie ukierunkowane na PMOS poprawia funkcje poznawcze.
Do zapamiętania
- Przegląd wskazuje u kobiet z PCOS/PMOS niewielkie, ale powtarzalne problemy z funkcjami wykonawczymi i pamięcią.
- Związek z demencją wydaje się iść przez insulinooporność i otyłość, a bezpośrednie dowody są skąpe i niespójne.
- Praktyczny wniosek to regularne badania glukozy, ruch i dbanie o metabolizm od wczesnych lat.
Co możesz z tym zrobić
Przy PCOS/PMOS nikt nie twierdzi, że demencja jest przesądzona. Wnioski autorów są praktyczne: dbaj o zdrowie metaboliczne, i to jak najwcześniej, bo to ono wydaje się łącznikiem między zespołem a ryzykiem dla mózgu.
W praktyce chodzi o zalecenia, które przy tym zespole obowiązują i tak:
Ruszaj się regularnie, zarówno spacerami, jak i ćwiczeniami siłowymi, bo mięśnie pomagają organizmowi lepiej wykorzystywać insulinę. Postaw na posiłki z dużą ilością warzyw, białka i produktów pełnoziarnistych, a ogranicz słodycze i słodzone napoje. Dbaj o sen. Jeśli masz nadwagę, nawet umiarkowana redukcja masy ciała może poprawić gospodarkę insulinową. Pamiętaj też, że takie nawyki są korzystne niezależnie od tego, czy kiedykolwiek potwierdzi się związek z demencją.
Poproś lekarza o regularne badania glukozy, a w razie potrzeby także insuliny, i omów wyniki. Jeśli zauważasz, że coraz trudniej ci się skupić, planować lub zapamiętywać, powiedz o tym lekarzowi. Taki problem może mieć wiele przyczyn, także tych, które da się leczyć, jak niedobór snu, depresja czy lęk.
Autorzy wskazują potrzebę dalszych badań, które pokażą, jakie profile hormonalne i metaboliczne wiążą się z największym ryzykiem.
Materiał informacyjny, nie stanowi porady medycznej.
