Zdrowie

Sauna po treningu siłowym: czy szkodzi mięśniom i jak z niej korzystać

· Marcin Goliat · 8 min czytania
sauna po treningu siłowym

Sauna po treningu siłowym ma tyle samo zagorzałych fanów co przeciwników. Jedni idą do niej po każdym przysiadzie, drudzy straszą, że ciepło „zjada” mięśnie i trzeba odczekać trzy godziny. Krótka odpowiedź: nie ma dobrych dowodów, że tradycyjna sauna po treningu hamuje przyrost mięśni, a teza o obowiązkowej przerwie krąży po internecie bez porządnego badania za plecami. Prawdziwe problemy są bardziej przyziemne: odwodnienie, spadek ciśnienia i zmęczenie dołożone do zmęczenia.

Mała nota od trenera: jestem trenerem personalnym i instruktorem kettlebell, nie lekarzem ani fizjoterapeutą. Poniższe rady dotyczą zdrowych, trenujących dorosłych. Jeśli masz chorobę serca, niewyrównane nadciśnienie, jesteś w ciąży albo bierzesz leki wpływające na ciśnienie, najpierw zapytaj lekarza, czy sauna jest dla ciebie.

  • Ciemnieje ci przed oczami, kręci ci się w głowie albo robi ci się niedobrze: wyjdź od razu, usiądź lub połóż się w chłodnym miejscu i pij wodę.
  • Ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca albo omdlenie: wyjdź i dzwoń pod 112.
  • Masz gorączkę albo jesteś w trakcie infekcji: sauna odpada, trening zresztą też.
  • Piłeś alkohol: nie wchodź do sauny w ogóle.

Co się dzieje w ciele, kiedy siedzisz w saunie

W klasycznej fińskiej saunie powietrze ma zwykle 80-90°C, skóra szybko się nagrzewa, a temperatura głęboka ciała rośnie mniej więcej o 1-2°C, zależnie od czasu i temperatury. Naczynia w skórze się rozszerzają, tętno skacze jak przy spokojnym wysiłku, a ciśnienie tętnicze często lekko spada. Organizm chłodzi się potem, więc z jednej sesji łatwo stracić pół litra płynów albo więcej. Rośnie też produkcja białek szoku cieplnego, czyli białek, które pomagają komórkom radzić sobie ze stresem.

Po ciężkim treningu część tych reakcji już trwa: jesteś rozgrzany, spocony, tętno jeszcze nie zeszło, a mięśnie mają rozszerzone naczynia. Sauna dokłada do tego kolejną porcję ciepła. Dlatego problemem nie jest mityczne „spalanie mięśni”, tylko to, że ciało może po prostu nie wyrobić z chłodzeniem i utrzymaniem ciśnienia. Widziałem to w szatni nieraz: ktoś schodzi z platformy po ciężkich przysiadach, od razu siada na górnej ławce, a przy wyjściu łapie się framugi, bo mu ciemno przed oczami.

sauna po treningu siłowym
Sauna może pomóc w regeneracji, ale może też działać katabolicznie

Czy sauna po treningu siłowym hamuje wzrost mięśni

Tu często mieszają się dwie różne rzeczy. Dobrze opisane osłabienie efektów treningu siłowego dotyczy zimna, nie ciepła. U 21 aktywnych mężczyzn trenujących siłowo 2 razy w tygodniu przez 12 tygodni zimna kąpiel przez 10 minut w wodzie o temperaturze 10°C po każdym treningu dała mniejszy przyrost masy i siły mięśni niż aktywne schładzanie na rowerku (Roberts i wsp., J Physiol 2015). Więcej o tym, kiedy zimno ma sens, a kiedy przeszkadza, pisałem w tekście o krioterapii u osób trenujących.

Dla klasycznej sauny po treningu siłowym nie znam badania, które pokazałoby podobny efekt u ludzi. Argumenty o kortyzolu czy „konkurencji o zasoby” to spekulacje, nie pomiary przyrostu mięśni. Działa to zresztą w obie strony: krótkotrwały skok hormonu wzrostu w saunie też niczego nie buduje, bo chwilowe wahania hormonów w granicach normy nie przekładają się na masę mięśniową. Na hipertrofię pracują objętość treningu, progresja ciężarów, białko i sen, a sauna jest w tym układzie dodatkiem.

Co sauna może ci dać

Najciekawsze dane dotyczą wytrzymałości. W małym badaniu 6 biegaczy przez 3 tygodnie siedziało w saunie około 30 minut po treningu i wydłużyło czas biegu do wyczerpania, a objętość osocza krwi wzrosła (Scoon i wsp., J Sci Med Sport 2007). To sugeruje adaptację do ciepła podobną do treningu w upale. Grupa jest jednak tak mała, że traktuję to jako ciekawostkę, a nie gotowy protokół.

Bliżej siłowni jest badanie z sauną na podczerwień u 10 aktywnych mężczyzn: po treningu siłowym 30 minut w łagodnej temperaturze 35-50°C nie zmieniło regeneracji w porównaniu z odpoczynkiem bez sauny, a lepszy powrót wysokości skoku odnotowano dopiero po maksymalnym wysiłku wytrzymałościowym (Mero i wsp., SpringerPlus 2015). To inny rodzaj sauny niż fińska i bardzo mała próba. Z doświadczenia trenerskiego najczęstszą korzyścią jest po prostu subiektywne rozluźnienie i lepszy sen po wieczornej sesji, co samo w sobie pomaga w regeneracji mięśni.

Jest też perspektywa zdrowotna. W fińskiej kohorcie 2315 mężczyzn w wieku 42-60 lat ci, którzy chodzili do sauny 4-7 razy w tygodniu, mieli w ciągu około 20 lat obserwacji mniejsze ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych niż chodzący raz w tygodniu (Laukkanen i wsp., JAMA Intern Med 2015). To badanie obserwacyjne, więc pokazuje związek, nie dowód, że to sauna przedłuża życie. Szerzej o tym piszę w tekście o saunie a samopoczuciu.

Jak korzystać z sauny po treningu: rozpiska

Poniżej dawkowanie, którym posługuję się sam i polecam podopiecznym. Jest trenerskie, badania go nie ustalały, ale opiera się na zdrowym rozsądku: najpierw opanuj tętno i nawodnienie, potem dokładaj ciepło. Zamiast trzech godzin przerwy wystarczy zwykle 10-20 minut, aż tętno się uspokoi, a pot przestanie lecieć strumieniem.

  1. Schłodź się po treningu. Kilka minut spokojnego chodzenia albo rozciągania, potem krótki letni prysznic. Do sauny wchodzisz czysty i z suchą skórą.
  2. Wypij 300-500 ml wody przed pierwszym wejściem. Jeśli trening był długi i mocno się spociłeś, dorzuć coś z elektrolitami.
  3. Pierwsze wizyty: 1-2 rundy po 5-8 minut, na niższej ławce. Gdy organizm się przyzwyczai, przejdź na 2-3 rundy po 8-12 minut w 80-90°C.
  4. Przerwy 5-10 minut między rundami: chłodny prysznic albo spokojne siedzenie na zewnątrz. Wstawaj powoli, najpierw usiądź na chwilę na ławce.
  5. Uzupełnij płyny po wszystkim. Zważ się przed i po: na każdy ubyty kilogram wypij mniej więcej 1-1,5 litra płynów w ciągu kolejnych godzin.
SytuacjaCo robię
Zwykły trening siłowy, czujesz się dobrzePrzerwa 10-20 min, 2-3 rundy po 8-12 min
Bardzo ciężka sesja, mało snu, zawroty przy wstawaniuJedna krótka runda albo odpuść tego dnia
Trening w upale, mocno spoconyNajpierw płyny i elektrolity, sauna tylko krótko albo wcale
Przed treningiem siłowymNie wchodzę, ciepło zostawiam na po treningu albo dzień wolny
Dzień wolny od treninguPełna sesja, najwygodniejsza opcja dla regeneracji

Do zapamiętania

  • Osłabienie przyrostu mięśni po zabiegu regeneracyjnym udowodniono dla zimnej kąpieli, a nie dla sauny.
  • Po treningu wystarczy 10-20 minut przerwy na uspokojenie tętna, trzy godziny to wymysł.
  • Rozsądna dawka to 2-3 rundy po 8-12 minut, a na początek 5-8 minut.
  • Zawroty przy wstawaniu znaczą, że dziś kończysz z sauną, a nie że trzeba się przemóc.

Kiedy lepiej odpuścić saunę po treningu

Są dni, kiedy sauna niczego ci nie doda, a może zabrać. Po bardzo długiej sesji w ciepłej sali, kiedy już jesteś odwodniony, dokładanie potu tylko pogłębia problem. To samo przy redukcji wagi przed zawodami w sportach walki czy trójboju: „dopocenie się” w saunie po ciężkim treningu to prosty przepis na omdlenie. Jeśli kolejnego dnia masz test siły albo zawody, sauna wieczór wcześniej też nie jest najlepszym pomysłem, bo łatwo przesadzić z czasem i obudzić się wyprutym.

Odpuść też, gdy po treningu czujesz kołatanie serca, ból głowy albo nudności, które nie mijają po kilku minutach odpoczynku i piciu. Takie objawy to sygnał, że ciało ma dość, i ciepło ich nie rozwiąże. Z doświadczenia trenerskiego: najlepiej na saunie wychodzą ci, którzy traktują ją jak przyjemny dodatek po treningu albo w dzień wolny, a nie jak obowiązkowy element planu, od którego zależy wynik.

Często zadawane pytania

Ile czasu po treningu siłowym można iść do sauny?

Zwykle wystarczy 10-20 minut, aż tętno się uspokoi i przestaniesz się mocno pocić. Przed wejściem weź letni prysznic i wypij szklankę albo dwie wody. Popularna rada o trzech godzinach przerwy nie ma oparcia w badaniach.

Czy sauna po siłowni spala mięśnie?

Nie ma dowodów, że klasyczna sauna po treningu siłowym hamuje przyrost mięśni u ludzi. Taki efekt opisano dla zimnej kąpieli po treningu, nie dla ciepła. O masie mięśniowej decydują trening, białko i sen, a sauna jest tylko dodatkiem.

Jak długo siedzieć w saunie po treningu?

Na początek 1-2 rundy po 5-8 minut na niższej ławce. Gdy się przyzwyczaisz, 2-3 rundy po 8-12 minut z 5-10-minutowymi przerwami na schłodzenie. Jeśli kręci ci się w głowie, kończysz od razu, bez względu na plan.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani fizjoterapeuty.

Przeczytaj też