Alzheimer zwykle diagnozuje się po siedemdziesiątce lub osiemdziesiątce, ale coraz więcej wskazuje, że jego początki mogą sięgać dużo wcześniej. Ciężka infekcja w młodości, trauma z dzieciństwa czy długotrwały stres bywają statystycznie powiązane z demencją w starszym wieku. Nikt jednak nie wie, jak coś, co wydarzyło się przed laty, miałoby odbić się na mózgu pół wieku później. Niemieccy naukowcy zaczęli właśnie szukać odpowiedzi, a ich pomysł brzmi jak „pamięć komórkowa” stresu.
Komórki, które nie zapominają
Zespół z Uniwersytetu Friedricha-Alexandra w Erlangen-Norymberdze (FAU) i Politechniki Monachijskiej (TUM) pracuje nad hipotezą, że silny stres dla organizmu zostawia w mózgu trwały ślad. Chodzi o infekcje albo traumę psychiczną. Zwykle po takim wydarzeniu komórki mózgu wracają do normalnego działania: te odpornościowe się uspokajają, a neurony, czyli komórki nerwowe, przestają pracować w trybie alarmowym. Badacze podejrzewają, że ten powrót do normy może być tylko pozorny.
Według hipotezy komórki odpornościowe mózgu mogłyby pozostać „podkręcone” i przesadnie reagować na kolejne drobne zagrożenia. Neurony byłyby z kolei nadwrażliwe nawet na łagodny stres. Przez dekady takie przeciążenie mogłoby osłabiać mózg i sprzyjać zmianom typowym dla choroby Alzheimera.
Podejrzani: cząsteczki, które żyją latami
Tropem są cząsteczki RNA. To molekuły, które w komórkach pomagają odczytywać i regulować geny. Większość z nich znika po minutach lub godzinach. Okazuje się jednak, że część potrafi utrzymywać się w neuronach przez lata, przylegając do DNA i wpływając na to, które geny są dostępne. Naukowcy zakładają, że stan zapalny i silny stres mogą te długowieczne cząsteczki uszkadzać. Skutek byłby podobny do trwałej blizny: komórki zachowują zmienioną reakcję, a szkody kumulują się, aż po latach pojawiają się objawy demencji.
Na razie to hipoteza, a nie udowodniony mechanizm. Projekt jest we wczesnej, eksploracyjnej fazie, wspieranej przez fundusz na ryzykowne, pionierskie pomysły. Wyników badań jeszcze nie ma. Naukowcy będą je dopiero sprawdzać na organoidach, czyli miniaturowych fragmentach ludzkiej tkanki mózgowej hodowanych w laboratorium z komórek macierzystych. Zawierają one neurony i komórki odpornościowe mózgu, więc pozwalają zasymulować infekcję bakteryjną lub wirusową i zobaczyć, co dzieje się z komórkami w czasie.
Co z tego dla ciebie
Przede wszystkim nie ma powodu do paniki. Przebyta ciężka infekcja czy trudne dzieciństwo nie oznaczają, że zachorujesz na Alzheimera. To tylko jeden z wielu możliwych wątków, który badacze dopiero próbują zrozumieć. Jeśli hipoteza się potwierdzi, daje nadzieję: naukowcy chcą sprawdzić, czy taką „komórkową pamięć” da się kiedyś odwrócić i w ten sposób obniżyć ryzyko choroby. To jednak perspektywa odległa.
W praktyce warto robić to, co już dziś ma sens. Chroń serce i mózg znanymi sposobami, które wiążą się z mniejszym ryzykiem demencji: ruszaj się regularnie, pilnuj cholesterolu i ciśnienia, nie ignoruj problemów ze słuchem. Traktuj poważnie też zdrowie psychiczne. Jeśli dźwigasz ciężkie doświadczenia z przeszłości albo od dawna żyjesz w silnym stresie, rozmowa z psychologiem lub lekarzem rodzinnym to rozsądny krok, niezależnie od tego, co pokażą przyszłe badania nad mózgiem.
Źródło: źródło (https://neurosciencenews.com/early-infections-prime-the-brain-for-alzheimers/)
Materiał informacyjny, nie stanowi porady medycznej.
