Skąd bierze się podatność na schizofrenię czy chorobę afektywną dwubiegunową? Część odpowiedzi może leżeć w mózgu, zanim jeszcze się urodzisz. Amerykańscy naukowcy stworzyli szczegółową mapę rozwoju jednej z głębokich struktur ludzkiego mózgu, od połowy ciąży do niemowlęctwa. Wskazuje ona, które komórki mogą być najbardziej wrażliwe na odziedziczone ryzyko takich chorób.
Mapa mózgu, którego nie da się zbadać u dorosłych
Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) oraz uczelni w San Francisco i San Diego skupili się na jądrach podstawy. To głęboko położone struktury mózgu, które odpowiadają za ruch, nawyki, odczuwanie nagrody i regulację zachowania. Ich zaburzenia wiążą się m.in. z chorobą Parkinsona, uzależnieniami, nerwicą natręctw i schizofrenią.
Problem w tym, że komórki tych struktur powstają w tymczasowych obszarach płodowego mózgu, które znikają mniej więcej w okolicach porodu. U dorosłych nie da się więc obejrzeć ich początków. Zespół przeanalizował tkankę z dziewięciu rozwijających się ludzkich mózgów, od połowy ciąży do siódmego miesiąca życia. Z uwzględnieniem wcześniejszych danych w analizie znalazło się prawie 287 tysięcy komórek.
Użyto metody, która sprawdza nie tylko to, jakie geny są włączone, ale też jak DNA jest „oznaczone” chemicznie i jak fizycznie zwija się w jądrze komórki. Od tego zależy, kiedy i gdzie dany gen zaczyna działać.
Co zobaczyli naukowcy
Różne grupy komórek dojrzewają według różnych harmonogramów. Jedne były w dużej mierze „gotowe” już w połowie ciąży, inne wciąż produkowały niedojrzałe neurony w niemowlęctwie. Wyróżniły się tzw. neurony projekcyjne, czyli główne komórki wysyłające sygnały z jąder podstawy do reszty mózgu. Dojrzewały zgodnie i w jednej fali, a ślady ich aktywności elektrycznej pojawiły się już w połowie ciąży. Badacze sugerują, że biorą więc udział w układaniu połączeń w mózgu na długo przed narodzinami.
Po urodzeniu mapa pokazała też przebudowę DNA w komórkach, które tworzą osłonki wokół włókien nerwowych. Ta zmiana okazała się przejściowa.
Najgłośniejszy wniosek dotyczy chorób psychicznych. Gdy naukowcy nałożyli na mapę warianty genów powiązane z ryzykiem schizofrenii i choroby dwubiegunowej, okazało się, że właśnie te rozwijające się neurony projekcyjne mają wyjątkowo dużo takich wariantów. Najsilniejszy związek dotyczył schizofrenii.
Czego z tego nie wynika
Badano zdrową, typowo rozwijającą się tkankę, nie próbki od chorych. Autorzy podkreślają, że to nie dowód, iż te neurony powodują schizofrenię. Mapa zawęża tylko, w jakich komórkach i w jakim okresie rozwoju odziedziczone warianty mogą zaburzać budowanie obwodów mózgu. To także narzędzie dla innych badaczy, którzy będą porównywać z nią mózgi chorych i modele chorób.
Co to zmienia dla ciebie dziś? Niewiele, bo to badanie podstawowe, a nie wskazówka, co zjeść czy jak spać. Warto jednak zapamiętać jedno: geny to tylko część układanki, a wspomniane warianty ryzyka są często spotykane i nie przesądzają o chorobie. Jeśli w twojej rodzinie występowały choroby psychiczne i coś cię niepokoi, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub psychiatrą. Wczesna pomoc zwykle ułatwia leczenie. Na leki czy testy oparte na tej mapie trzeba jeszcze poczekać, ale taka wiedza jest pierwszym krokiem do ich powstania.
Źródło: źródło (https://neurosciencenews.com/neurodevelopment-brain-mapping-schizophrenia-32411/)
Materiał informacyjny, nie stanowi porady medycznej.
